25 năm qua, cùng với cả nước, tỉnh Phú Thọ đã nỗ lực thực hiện các mục tiêu dân số và phát triển theo Chương trình hành động Hội nghị quốc tế về dân số và phát triển (ICPD Cairo, 1994). Công tác DS-KHHGĐ được quan tâm và trở thành một nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; trong vòng hơn 20 năm Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh đã kịp thời ban hành đồng bộ hệ thống các văn bản lãnh đạo, chỉ đạo công tác DS-KHHGĐ trong các giai đoạn phát triển kinh tế xã hội và được cụ thể hóa trong kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của các địa phương, cơ sở. Công tác DS-KHHGĐ đã đạt nhiều kết quả trên cả 4 mặt: qui mô dân số, cơ cấu dân số, chất lượng dân số và phân bổ dân cư. Về qui mô dân số, mức sinh được kìm hãm có hiệu quả, tỷ suất sinh đã giảm xuống còn 17.33%o, tỷ lệ tăng tự nhiên dân số 1.14%. Ước tính, trong 25 năm qua nhờ kết quả của chính sách DS-KHHGĐ, giảm và kìm hãm hiệu quả mức sinh, toàn tỉnh đã tránh sinh được trên 150 nghìn người, lớn hơn dân số bình quân của 1 huyện trong tỉnh. Kết quả đó đã tiết kiệm đáng kể các chi phí cho gia đình và xã hội, tăng đầu tư cho phát triển kinh tế- xã hội.
 |
| Phát tờ rơi tuyên truyền cho đối tượng phụ nữ trong chiến dịch truyền thông tại xã Hương Lung huyện Cẩm Khê |
Cơ cấu dân số đã có sự thay đổi đáng kể tỷ số phụ thuộc giảm mạnh, phản ánh kết quả của việc giảm sinh ở tỉnh đã duy trì qua nhiều năm. Hiện nay cứ trung bình hơn 2 người trong độ tuổi lao động chỉ có 1 người phụ thuộc. Với cơ cấu dân số lý tưởng đó, cùng với cả nước tỉnh Phú Thọ đã bước vào “kỷ nguyên của cơ cấu dân số vàng”, cơ hội lý tưởng để tăng tốc phát triển kinh tế-xã hội. Cơ cấu “dân số vàng” xuất hiện do tác động bởi cơ cấu dân số các nhóm tuổi 0- 4; 5-9 và 10-14 giảm mạnh so với hơn 20 năm trước đây. Dân số nhóm tuổi này giảm tạo cơ hội phòng chống suy dinh dưỡng, cải thiện tình trạng giáo dục cho trẻ em. Bên cạnh đó các nhóm tuổi có tỷ lệ tăng mạnh gồm các nhóm 30-34; 35-39; 40-44; 45-49, đặc biệt nhóm dân số 65 tuổi trở lên đã tăng 1,5 lần. Số nhóm người trong độ tuổi lao động tăng tạo cơ hội về nguồn nhân lực để thúc đẩy tăng trưởng nền kinh tế, song cũng đặt ra nhu cầu lớn về lao động việc làm. Có thể nói chưa khi nào lực lượng lao động ở tỉnh lại ở mức cao như hiện nay và chính nguồn nhân lực dồi dào này tạo cơ hội tốt cho phát triển kinh tế- xã hội ở địa phương.
 |
| Diễu hành trong một chiến dịch tuyên truyền về dân số |
Chất lượng dân số được nâng lên rõ rệt, tuổi thọ bình quân của người dân đạt trên 73 tuổi. Các chỉ số về chăm sóc SKSS có nhiều tiến bộ đáng kể, mức sinh thấp và dần ổn định là yếu tố quan trọng góp phần cải thiện tình trạng sức khoẻ bà mẹ, sức khoẻ trẻ em. Tỷ số chết mẹ, tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi có xu hướng giảm và ở mức thấp, tỷ lệ suy dinh dưõng trẻ em dưới 5 tuổi tiếp tục giảm. Từ năm 2011, ngành dân số đã nỗ lực thực hiện các hoạt động nâng cao chất lượng dân số và đạt được nhiều kết quả khả quan. Đến nay, Đề án chẩn đoán trước sinh và sàng lọc sơ sinh được thực hiện tại 277 xã, phường trong tỉnh; Chiến dịch truyền thông lồng ghép với cung cấp dịch vụ SKSS/KHHGĐ đến vùng có mức sinh cao và vùng khó khăn đã góp phần cải thiện rõ rệt tình trạng sức khỏe sinh sản của phụ nữ, nhất là phụ nữ nghèo; tăng nhanh tỷ lệ cặp vợ chồng áp dụng các biện pháp tránh thai. Hệ thống cung cấp dịch vụ CSSKSS/KHHGĐ cả 3 tuyến tỉnh, huyện, xã cơ bản đáp ứng nhu cầu của người dân, đảm bảo thuận tiện, an toàn; 100% trạm y tế xã đều được trang bị phương tiện kỹ thuật làm dịch vụ chăm sóc SKSS-KHHGĐ; 100% trạm y tế xã có nữ hộ sinh hoặc y sỹ sản nhi đã thực hiện được các dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ thông thường (đặt vòng, khám, chữa phụ khoa). Kết quả thực hiện các mục tiêu dân số đã trực tiếp góp phần vào ổn định mức sinh, nâng cao chất lượng dân số, duy trì lợi thế về cơ cấu dân số góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội của tỉnh trong những năm qua.
Mặc dù đã đạt đựơc những thành tựu đáng kể nhưng công tác DS-KHHGĐ ở tỉnh vẫn đang phải đối mặt với nhiều khó khăn thách thức cả về quy mô, cơ cấu, chất lượng dân số. Về quy mô dân số Phú Thọ là tỉnh có qui mô dân số lớn, mật độ dân số cao, qui mô dân số đứng vào thứ 19 trong 63 tỉnh, thành phố, mật độ dân số cao hơn so với trung bình cả nước. Tỷ suất sinh, tỷ lệ sinh con thứ 3 những năm qua đã giảm nhưng chưa vững chắc, trong những năm gần đây ở một số địa bàn trong tỉnh có dấu hiệu tăng trở lại. Với việc dân số đang bước vào giai đoạn cơ cấu dân số vàng đi liền với cơ hội là những thách thức đặt ra rất lớn về việc làm và an sinh xã hội. Cùng với sự xuất hiện của cơ cấu dân số vàng, tỉnh Phú Thọ đã bước vào thời kỳ già hóa dân số, đặt ra những vấn đề chiến lược cho chăm sóc người cao tuổi ứng phó với tương lai gần của cơ cấu dân số già. Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh (số trẻ sinh là trai/100 gái) xuất hiện từ năm 2005 và có xu hướng tăng, tăng nhanh và hiện ở mức cao, năm 2012 là 112 nam/100 nữ (mức an toàn 103-106 nam/100 nữ). Nếu xu hướng này tiếp tục tăng nhanh và không trở lại mức bình thường sẽ tác động đáng kể tới cơ cấu dân số học và cơ cấu giới tính của dân số trong hai thập kỷ tới. Theo dự báo, đến năm 2035, số nam giới trưởng thành có thể sẽ nhiều hơn số phụ nữ tối thiểu là 10%. Sự khan hiếm phụ nữ sẽ gây thêm áp lực cho họ phải kết hôn ở độ tuổi sớm hơn, có thể dẫn đến tăng nhu cầu mại dâm, cũng như mạng lưới buôn bán người có thể sẽ lan rộng để đáp ứng với sự mất cân bằng này. Mất cân bằng tỷ số giới tính khi sinh nổi lên là một vấn đề lớn hiện nay. Chất lượng dân số thông qua các chỉ báo nhân khẩu học và SKSS thấp nhất là về thể, trí lực của người dân hạn chế; tuổi thọ cao nhưng số năm sống khỏe mạnh thấp; tỷ lệ mắc các căn bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/AIDS, tỷ lệ nạo phá thai còn cao, chỉ số phát triển con người (HDI) của tỉnh mới đạt mức trung bình cả nước.
Trước những cơ hội, khó khăn và thách thức nêu trên, năm 2016 Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh đã ban hành các văn bản chuyển hướng chính sách dân số của tỉnh từ dân số- kế hoạch hóa gia đình thuần túy sang dân số và phát triển để giải quyết toàn diện các vấn đề dân số cả về quy mô, cơ cấu, nâng cao chất lượng dân số và phân bổ dân cư. Đây là một bước chuyển trọng tâm quan trọng của chính sách dân số, nhằm mục tiêu: “Tiếp tục nỗ lực giảm mức sinh, tiến tới đạt và duy trì mức sinh thay thế, ổn định qui mô dân số ở mức hợp lý; giải quyết tốt những vấn đề về cơ cấu dân số, đặc biệt là giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh; tận dụng cơ cấu dân số vàng; nâng cao chất lượng dân số cả về thể chất, trí tuệ và tinh thần, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và sự phát triển nhanh, bền vững của tỉnh”.
Để thực hiện được chính sách mới với các mục tiêu đã đề ra công tác dân số và phát triển của tỉnh tập trung thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm: Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy, chính quyền và sự phối hợp của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân, các tổ chức xã hội trong triển khai, tổ chức thực hiện. Ban hành các nghị quyết, chương trình, đề án triển khai công tác dân số; lồng ghép các chỉ tiêu dân số và phát triển trong hoạch định chính sách và lập kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội. Đẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục, vận động để tăng cường sự ủng hộ của các cấp, các ngành, dư luận xã hội đối với công tác dân số. Có các tiếp cận phù hợp với từng nhóm đối tượng, đặc điểm văn hóa vùng, miền; ưu tiên đối tượng khó tiếp cận, cặp vợ chồng đã sinh đủ 2 con, vùng đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào công giáo, vùng dân tộc thiểu số. Nâng cao chất lượng dân số thông quan cung cấp các dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ; tập trung vào vùng khó khăn, vùng khó tiếp cận với các dịch vụ SKSS/KHHGĐ; công nhân khu công nghiệp... Phát triển các kỹ thuật, dịch vụ hỗ trợ sinh sản; xây dựng các mô hình cung cấp dịch vụ chăm sóc người cao tuổi dựa vào cộng đồng. Triển khai Đề án xã hội hóa cung cấp phương tiện tránh thai và cung ứng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình
Tăng cường đầu tư, thu hút và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, đẩy mạnh xã hội hóa và hợp tác quốc tế trong công tác dân số; tranh thủ nguồn lực đầu tư từ trung ương, tăng mức đầu tư từ ngân sách địa phương; huy động sự đóng góp của nhân dân nhằm tăng cường nguồn lực cho công tác dân số. Nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước đối với công tác dân số; ổn định tổ chức bộ máy làm công tác dân số các cấp; đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ, năng lực cho cán bộ dân số các cấp; rà soát, nghiên cứu, bổ sung, ban hành chính sách của tỉnh về kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh, nâng cao chất lượng dân số, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Phối hợp nghiên cứu, đề xuất ban hành các chính sách nhằm tận dụng cơ cấu dân số vàng và ứng phó với quá trình già hóa dân số./.
Một số hình ảnh hoạt động:
Nguyễn Việt Phương
Chi cục trưởng
Chi cục Dân số-KHHGĐ tỉnh