Trong Đông y, gừng còn có tên gọi là Khương, có vị cay, tính ấm, quy vào các kinh phế (phổi), tỳ (lá lách), vị (dạ dày), tác dụng phát biểu, tán hàn, ôn trung, tiêu đàm, hành thủy, giải độc thường được sử dụng để chữa các chứng phong hàn và kích thích tiêu hóa. Tùy theo cách bào chế mà gừng trở thành nhiều vị thuốc khác nhau. Gừng để sống dùng (sinh khương), phơi khô (can khương), đem lùi/ nướng (ổi/thán khương)…
Sinh khương: Là gừng tươi, có chứa các loại tinh dầu như Zingiberol, zingiberene, nonanal, borneol, chavicol, citral, methyheptenone. Có tính cay ấm và có tác dụng tăng cường tuần hoàn huyết dịch, kích thích tiết dịch vị, hưng phấn ruột, xúc tiến tiêu hóa, chữa cảm lạnh, buồn nôn, ho do lạnh.
Can khương: Là củ gừng phơi khô, tính cay ấm. Có tác dụng làm ấm dạ dày, thường dùng để trị tỳ vị hư hàn, trướng bụng đau bụng, thổ tả, ho do đàm lạnh.
 |
| Gừng được dùng trong một số bài thuốc chữa cảm lạnh (Ảnh minh họa) |
Ổi khương, Thán khương: Củ gừng đem lùi hoặc nướng thành than tồn tính – bên ngoài cháy đen nhưng bẻ ra thấy trong ruột còn màu nâu vàng và mùi gừng. Tính đắng ấm có tác dụng chỉ huyết (cầm máu) đường ruột.
Khương bì: Là vỏ củ gừng phơi khô, kết hợp bốn loại vỏ khác như trần bì (vỏ quýt), phục linh bì (vỏ nấm phục linh), đại phúc bì (vỏ cau), ngũ gia bì (vỏ cây chân chim) phối thành thang ngũ bì ẩm nổi tiếng chuyên chữa phù thũng có thể dùng được cho cả phụ nữ có thai bị sưng hai chân.
Trong hầu hết các bài thuốc Đông y, dù bệnh hàn hay nhiệt, hư hay thực, các thầy thuốc vẫn thường dùng từ 3 đến 5 lát gừng sống. Ngoài tác dụng hạn chế bớt tính lạnh của các vị thuốc hàn, cách phối hợp này còn giúp cho tỳ vị dễ hấp thu thuốc và người bệnh khỏi nôn ra đối với những thuốc khó uống như: Sinh địa nấu với gừng sẽ hạn chế bớt tính mát, bán hạ chế với gừng để giải độc; một số loại thuốc khác như sâm, đinh lăng… cũng thường được tẩm gừng, sao qua để tăng tính ấm và dẫn vào phế vị...
Một số bài thuốc từ gừng
Chữa cảm lạnh, phong hàn, trúng gió: Dùng lá tía tô 30g, gừng 9g nấu thành canh rồi uống. Lá tía tô có tác dụng nhanh chóng thoát mồ hôi, giảm cảm, thêm gừng để nhân đôi hiệu quả điều trị, ích khí lợi dạ dày, tống tán mồ hôi ra khỏi cơ thể.
Chữa viêm ho do lạnh: Dùng gừng 30g, đường mạch nha 30g, thêm chút nước nấu ấm lên để uống lúc nóng ấm. Uống ít ngày có thể giảm hiện tượng ho, đờm.
Cách làm trà gừng hỗ trợ giảm cân: Cho vài lát gừng thái mỏng vào cốc trà nóng vừa pha xong. Cho thêm mật ong và một thìa nước cốt chanh. Ngoài ra, gừng còn có đặc tính chống viêm, kháng khuẩn. Trà gừng sẽ bảo vệ làn da khỏi nhiễm trùng và giúp da sáng khỏe hơn trong mùa hè.
Đau nhức xương, khớp: Cắt một vài lát gừng, đun sôi với nước muối. Sau đó, lấy nước này xoa bóp trên vùng bị đau nhức. Nước muối gừng sẽ giúp khí huyết lưu thông, loại bỏ khí lạnh ứ đọng trong cơ thể.
Cách làm giấm gừng cải thiện đường tiêu hóa: Gừng tươi thái lát, ngâm với giấm gạo, thêm một lượng nhỏ đường và muối. 3 ngày sau là có thể sử dụng
Làm ấm dạ dày lạnh gây ra nôn, đau bụng, tiêu chảy: Lấy 12g vỏ cam và gừng, sắc nước uống. Mỗi ngày uống từ 2-3 lần.../.
Đỗ Hằng (tổng hợp)