Việt Nam là một trong số những quốc gia có số lượng thảm hoạ tự nhiên (thiên tai) và số người bị ảnh hưởng bởi thiên tai cao trên thế giới. Theo số liệu thống kê của Ban chỉ đạo Phòng chống lụt bão Trung ương, mỗi năm Việt Nam chịu ảnh hưởng trực tiếp từ 5-7 cơn bão, mưa lớn gây lũ lụt thường xuyên xảy ra ở nhiều địa phương trong cả nước. Hàng năm, thiên tai cũng cướp đi sinh mạng của 300-500 người và làm ảnh hưởng đến hàng triệu người khác. Cùng với thiên tai, các loại thảm hoạ khác như cháy nổ, sập công trình xây dựng, sập hầm lò, sập cầu, tai nạn giao thông, thương vong hàng loạt trong các sự kiện văn hoá - thể thao… cũng gây thiệt hại không nhỏ đến sức khoẻ và kinh tế của cộng đồng bị ảnh hưởng. Trong đó có cả những tác động về tâm lý xã hội và sức khoẻ tâm thần có thể xảy ra ngay sau thảm hoạ ở nhiều mức độ khác nhau, thậm chí kéo dài cả khi thảm hoạ kết thúc. Mà đối tượng dễ bị tổn thương nhất thường là trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con nhỏ, người khuyết tật, người nghèo...

	Tư vấn tâm lý, hướng dẫn phục hồi chức năng cho trẻ bị bệnh tự kỷ tại Bệnh viện Tâm thần tỉnh

Theo các chuyên gia y tế, các biểu hiện ảnh hưởng tâm lý xã hội do thảm hoạ, khủng hoảng là rất phổ biến, đa số người có những biểu hiện rối loạn nhẹ và sẽ tự phục hồi hoàn toàn sau thảm hoạ một thời gian. Tuy nhiên khoảng dưới 10% số người có biểu hiện rối loạn tâm thần nặng hơn cần được hỗ trợ. Các biểu hiện rối loạn tâm thần có thể bao gồm: trầm cảm, lo âu, rối loạn hành vi (lạm dụng thuốc, lạm dụng rượu), rối loạn stress sau sang chấn... Chính vì vậy, vấn đề hỗ trợ tâm lý, sức khoẻ tâm thần cho cộng đồng chịu tác động ngay sau khi xảy ra thiên tai, thảm hoạ, khủng hoảng là một nhu cầu thực tế và cần được triển khai.

Những năm qua, công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần trên địa bàn tỉnh đã được mở rộng về đối tượng, đa dạng hóa về liệu pháp điều trị, qua đó xoá bỏ những thành kiến đối với người bị bệnh, huy động sự tham gia của gia đình, cộng đồng trợ giúp về vật chất, tinh thần, phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần giúp họ ổn định cuộc sống. Đặc biệt, nhận thức được tầm quan trọng của việc điều trị tâm lý cho người bệnh tâm thần nói riêng và cho những người bệnh mắc những khó khăn, những rối loạn về tâm lý nói chung, Bệnh viện Tâm thần tỉnh đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực Tâm lý lâm sàng. Khoa Tâm lý lâm sàng được thành lập từ tháng 5 năm 2016. Hiện tại, Khoa có 07 cán bộ, trong đó có 01 thạc sĩ tâm lý, 02 cử nhân tâm lý, 03 điều dưỡng và 01 hộ lý.  Với chức năng là một khoa lâm sàng của Bệnh viện, khoa Tâm lý lâm sàng chịu trách nhiệm về việc triển khai, ứng dụng các trắc nghiệm tâm lý, các liệu pháp tâm lý trong chẩn đoán và hỗ trợ điều trị bệnh cho người bệnh. Nhiệm vụ chính của khoa là tổ chức khám, tư vấn và điều trị tâm lý kết hợp với giáo dục tâm lý cho bệnh nhân tâm thần, động kinh và các đối tượng khác đến khám và điều trị tại Bệnh viện; chịu trách nhiệm về các phương pháp khám, chữa bệnh bằng tâm lý trong Bệnh viện; thực hiện các trắc nghiệm tâm lý phục vụ công tác chẩn đoán và điều trị ...

Nhìn chung, hầu hết các người bệnh khi đến viện điều trị đều cần được hỗ trợ tâm lý ban đầu bao gồm: người bệnh trầm cảm, lo âu, ám ảnh sợ, stress sau sang chấn, sang chấn tâm lý, khủng hoảng tâm lý..., người bệnh bị rối loạn tâm thần mức vừa và nhẹ, người bệnh tự kỷ, tăng động... Tuy nhiên, hỗ trợ tâm lý ban đầu rất quan trọng đối với những người bệnh có sang chấn tâm lý, khủng hoảng tâm lý, các bệnh nhi tự kỷ, tăng động... Đặc biệt đối với các trẻ em bị tổn thương tâm lý do những sang chấn, thảm họa gây ra thì việc hỗ trợ tâm lý ban đầu cần hết sức linh hoạt, khéo léo.

Các phương pháp chuyên biệt được sử dụng trong Hỗ trợ tâm lý ban đầu như nâng đỡ tâm lý, giáo dục tâm lý, giải thích hợp lý... đã và đang phát huy hiệu quả trong việc điều trị các rối loạn về tâm thần. Hiện tại khoa Tâm lý lâm sàng đang điều trị cho 15 bệnh nhi mắc các bệnh về tự kỷ, chậm nói, tăng động giảm chú ý, chậm phát triển tâm thần... 6 người bệnh đang can thiệp trầm cảm. Hỗ trợ tâm lý ban đầu giúp cho trẻ có cái nhìn thiện cảm với nhà trị liệu, trẻ tin tưởng và  hợp tác hơn trong quá trình trị liệu tâm lý. Can thiệp tâm lý đối với người bệnh tự kỷ, chậm nói, tăng động giảm chú ý ... có hiệu quả rõ rệt: sau đợt điều trị tại viện, ngôn ngữ của trẻ được cải thiện (từ chỗ không phát âm được, sau can thiệp có từ đơn); giao tiếp mắt tăng, thực hiện được các yêu cầu mệnh lệnh, có các cử chỉ giao tiếp... Từ đó trẻ có thể đi học hòa nhập ở các trường mầm non hoặc các trường chuyên biệt. Đối với các người bệnh trầm cảm và các rối loạn tâm thần khác, hỗ trợ tâm lý ban đầu đã giúp người bệnh từ chỗ hoang mang, lo lắng đã cảm thấy an tâm hơn khi vào viện điều trị. Họ có niềm tin vào bác sĩ, nhà trị liệu tâm lý, từ đó người bệnh sẽ tuân thủ điều trị tốt, khả năng tái hòa nhập xã hội cao. Khi về với cộng đồng, người bệnh cũng sẽ được trang bị những kiến thức về bệnh, các kĩ năng chăm sóc bản thân cần thiết... để tăng hiệu quả điều trị, giảm thiệt thòi cho người bệnh, giảm khả năng tái phát bệnh.

Rối loạn tâm thần bao gồm những cấp độ khác nhau, ở mỗi cấp độ lại có những cách thức can thiệp riêng. Đối với những người ở thể rối nhiễu tâm trí nhẹ, cần phát hiện và can thiệp sớm tại cộng đồng thông qua trị liệu tâm lý; tham vấn gia đình cách thức chăm sóc và phòng ngừa biến chứng nặng hơn. Vì vậy, ngoài việc phát triển phương pháp điều trị tâm lý tại Bệnh viện, Bệnh viện Tâm thần tỉnh đã duy trì tốt công tác quản lý, điều trị chăm sóc người bệnh tâm thần dựa vào cộng đồng tại 100% các trạm y tế xã, phường trong toàn tỉnh với tổng số 2.987 người bệnh (tính đến hết tháng 9 năm 2016). Trong nhiều năm qua, phòng chỉ đạo tuyến của Bệnh viện đã thường xuyên phối hợp và chỉ đạo các trạm y tế các xã,  phường, thị trấn tổ chức sàng lọc, đánh giá phân loại đối tượng và can thiệp sớm, phục hồi chức năng tâm lý xã hội cho người bệnh bằng các liệu pháp tâm lý, tăng cường quản lý, theo dõi số người bệnh tâm thần, khám bệnh và đảm bảo cấp phát thuốc cho người bệnh định kỳ. Đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền cho cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức về việc chăm sóc sức khỏe tâm thần, tư vấn cho người dân các biện pháp hỗ trợ tâm lý đối với những người bị sang chấn tâm lý giúp họ nhanh chóng vượt qua khó khăn, tái thiết cuộc sống và có khả năng ứng phó với nhiều tình huống và hoàn cảnh sống trong tương lai.

Ngành Y đang phải đối mặt với với áp lực từ các bệnh không lây nhiễm, trong đó có các bệnh về sức khỏe tâm thần. Việc thiếu hụt cán bộ y tế chuyên ngành tâm thần đã khiến công tác chăm sóc, quản lý và điều trị người bệnh gặp nhiều khó khăn. Tư vấn tâm lý là một ngành mới nhưng lại rất cần thiết trong tương lai, cần có sự quan tâm, tạo điều kiện của các ban, ngành, đoàn thể, các tổ chức chính trị xã hội./.