Tật khúc xạ là từ để chỉ các tật cận thị, viễn thị, loạn thị,… của mắt. Tật khúc xạ xảy ra ở mọi lứa tuổi, trong đó phần lớn là trẻ em, gây ảnh hưởng đến việc học tập cũng như các sinh hoạt thông thường hằng ngày.

Theo Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ, ước tính đến năm 2050 trên thế giới sẽ có khoảng hơn 4 tỷ người bị cận thị, chiếm 48,8% dân số. Nghiêm trọng hơn, cận thị nặng dẫn đến thoái hóa bán phần sau nhãn cầu chiếm đến gần 25% trong số này.

Theo thống kê của tổng cục thống kê, tại Việt Nam số người gặp các vấn đề về tật khúc xạ chiếm khoảng 35% dân số. Nghiêm trọng hơn, số trẻ em bị các bệnh tật khúc xạ ngày một tăng cao. Cá biệt ở một số trường chuyên, lớp chọn,… số học sinh bị tật khúc xạ chiếm đến 60%. Nếu so sánh, trẻ em ở khu vực thành thị trong độ tuổi từ 6 đến 15 tuổi có tỉ lệ mắc tật khúc xạ từ 25% đến 40%, tại khu vực nông thôn tỉ lệ này là từ 10% đến 15%. Tại Bệnh viện Mắt tỉnh Phú Thọ, tỷ lệ học sinh chiếm khoảng 80% so với tổng số người đến khám các vấn đề về tật khúc xạ. Trong đó, cận thị chiếm tỉ lệ cao khoảng 70%  các bệnh khúc xạ ở trẻ.

Bác sỹ Bệnh viện Mắt tỉnh khám bệnh cho người bệnh

Ths.Bs. Phạm Hải Vân-Phó Giám đốc, Trưởng khoa Nhãn nhi- Khúc xạ- Bệnh viện Mắt tỉnh Phú Thọ cho biết: “Có 2 nhóm nguyên nhân chính gây tật khúc xạ là bẩm sinh và mắc phải. Nguyên nhân bẩm sinh thường do di truyền. Nguyên nhân mắc phải thường do quá trình sinh hoạt, học tập, làm việc và các thói quen không hợp lý như: Tư thế ngồi sai, điều kiện ánh sáng, bàn ghế không phù hợp, thói quen đọc sách, chơi điện tử, xem tivi, sử dụng vi tính không hợp lý…”

Trẻ bị các bệnh về tật khúc xạ thường phải nheo mắt, nghiêng đầu, vẹo cổ khi nhìn, đôi khi có thể có nhức đầu, nhức mắt... Trong lớp học, trẻ không nhìn rõ trên bảng, hay cúi đầu lại gần sách để nhìn cho rõ, hay chép nhầm bài, đọc nhầm chữ, ảnh hưởng đến chất lượng học tập. Những trường hợp này cần được phát hiện sớm và có phương hướng điều trị thích hợp. Các loại tật khúc xạ gồm cận thị, viễn thị, loạn thị và lệch khúc xạ.

Cận thị là tật khúc xạ phổ biến hiện nay, đặc biệt ở trẻ em đang trong độ tuổi đến trường. Khi bị cận thị, người bệnh nhìn xa thì mờ nhưng nhìn gần vẫn rõ nhờ vào chức năng điều tiết của mắt (trừ khi cận thị quá nặng). Cận thị nặng sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ của trẻ, nếu để bệnh biến chứng nặng, có thể bị thoái hóa võng mạc, bong võng mạc dẫn đến mù lòa.

Viễn thị là nhìn xa rõ hơn nhìn gần, nếu bị viễn nặng thì người bệnh nhìn mờ cả khi nhìn gần và khi nhìn xa. Ở trẻ em, bệnh thường gặp ở tuổi bắt đầu học cấp 1. Viễn thị thường gây nhược thị và có thể là yếu tố gây ra lác điều tiết nên cần phải được phát hiện và điều trị sớm. Với biểu hiện, trẻ đọc sách hay nhìn gần bị mỏi mắt, nhức mắt, nhức đầu, cố gắng nhìn lâu có thể bị đỏ mắt. Mắt viễn thị có khuynh hướng gây lác.

Loạn thị là vật nhìn in không rõ nét trên võng mạc và người bệnh nhìn mờ cả xa và gần do bán kính cong của giác mạc (thường gọi là lòng đen) không đều. Loạn thị thường xuất hiện lúc mới sinh và có thể xảy ra kết hợp với cận thị hoặc viễn thị. Các dấu hiệu và triệu chứng của loạn thị cũng giống như tật khúc xạ nói chung: mờ mắt, mỏi mắt. nhức đầu…

Lệch khúc xạ là hiện tượng có sự khác nhau về khúc xạ giữa hai mắt, có thể là một mắt cận còn mắt kia viễn hoặc cả hai mắt cùng cận hay cùng viễn, nhưng khác nhau về mức độ. Đôi khi là một mắt chính thị (mắt không bị tật khúc xạ), còn mắt kia là cận thị đơn thuần, viễn thị đơn thuần hay cận thị loạn hoặc là viễn thị loạn.

Theo Ths.Bs. Phạm Hải Vân, để phòng tránh tật khúc xạ tuổi học đường, cần phải có chế độ học tập, vui chơi ngoài trời hợp lý để mắt được nghỉ ngơi và điều tiết giữa nhìn gần và nhìn xa. Cho mắt nghỉ ngơi 10-15 phút sau mỗi tiết học. Xem tivi, chơi điện tử không quá 45 phút mỗi lần, tần suất < 3 lần/ ngày. Ngồi học đúng tư thế, khoảng cách từ mắt đến sách vở từ 25cm- 35cm. Nơi học tập bảo đảm đủ ánh sáng, không đọc sách trong điều kiện thiếu ánh sáng. Cần có chế độ dinh dưỡng tốt cho mắt, ngủ đủ từ 8- 10 tiếng một ngày; ăn nhiều rau xanh, trái cây đảm bảo đủ các loại vitamin cho cơ thể. Cho trẻ đi khám kiểm tra mắtđịnh kỳ 3- 6 tháng/lần tại cơ sở y tế có chuyên khoa mắt hoặc ngay khi có các biểu hiện nghi ngờ như mờ mắt, dụi mắt, nheo mắt, nghiêng đầu, cúi sát sách, vở, viết hoặc đọc nhầm nhiều... để kịp thời phát hiện và điều chỉnh tật khúc xạ../.

Đỗ Hằng